Niðjamót Sólveigar og Kristjáns á Nesi
haldið í Glaðheimum, Vogum 11. október 1998.
Kæru ættingjar, vinir og venslafólk.
Langt er nú um liðið síðan við afkomendur Kristjáns og Sólveigar frá Nesi efndum til niðjamóts. Síðan hafa margir tengst þessari ættkvísl og ennþá fleiri skotist inn í hópinn sem lítil kríli og vaxið úr grasi hraðar en flestir áttuðu sig á. Það er einlæg von mín og ósk að það gefi okkur góðar og ljúfar minningar þegar Nesættin finnur sér „Sólskinsblett í heiði“ til að gleðjast saman.
Þegar við vorum að kanna þær breytingar sem orðið hafa á niðjatalinu síðustu tíu árin fann ég til mikillar gleði yfir því ríkidæmi sem nýjar frænkur og nýir frændur eru okkur öllum.
En flestir hlutir hafa tvær hliðar og þetta tíu ára tímabil minnir mig á að þeir sem verða gamlir verða að kveðja marga hinstu kveðju og oft leitar það á huga minn að ég er einn eftir af systkinahópnum frá Nesi.
Á ævi okkar var mesta breytingaskeið þjóðarinnar.
Ég tel að handtökin sem við lærðum á unga aldri við torfristu, vegghleðslu, mótekju og heyannir hafi verið þau sömu og þau er landnámsmenn fluttu með sér hingað við upphaf Íslands byggðar.
Svo lengi hafði tímans straumur legið í lygnu og næstum staðið kyrr, þegar hann tók á rás og ruddi sér og okkur nýja leið með braki og brestum fram á atóm- og tölvuvöld.
Næst vil ég fara nokkrum orðum um Nes í Grunnavík.
Jörðin var sextán hundruð að fornu mati og var um aldir talin kostajörð. Samt var túnið lítið og engjaland ekki stórt. En á stórum hluta af Neslandi festi sjaldan snjó því á Nesi var veðurhæðin oftast næg til að sópa burtu allri lausamjöll. Þar var því hagbeit allt árið. En þá er sjálf gullnáma þessarar jarðar, sem aldrei þvarr, ótalin. Sjórinn hefur víða brotið geil inn í Neslandið og var það kallaður bugur. Þekktastur voru Fjárhúsbugur og Nikulásarbugur. Þangað flutti sjórinn slík ósköp af söl og öðrum sjávargróðri vikulega eða jafnvel daglega að allt fé á bænum fékk þar nægju sína af kjarngóðu fóðri, einkum yfir veturinn. Kindur þurftu því aðeins húsaskjól og lítið af heyi til að lifa veturinn af, feitar og frískar.
Þegar litið er til ættartengsla hljótum við að líta nokkuð aftur í tímann og rifja upp hvar rætur okkar stóðu.
Hér er ekki staðir né stund til að rekja ættir, enda er þekking mín í molum á því sviði. En mig langar til að fara nokkrum orðum um báðar ömmur okkar á Nessystkinanna. Þegar ég rifja upp örlög þeirra koma mér í huga hendingar úr gamalli þulu: „Ei verð ég þá ein um sár úti á lífsins hjarni, því mótlætið, er meðfætt hverju barni.“
Móðuramma okkar var Halldóra Friðgerður Gísladóttir f. 8. September 1868 og kona Magnúsar Elíassonar. Árið 1888 fæddist þeim dóttir, Sólveig Magnúsdóttir. Þau áttu þá heima á Snæfjallaströnd, en hugðust hefja búskap á Dynjanda í Grunnavíkurhreppi. Gæfan virtist brosa við þeim, en þremur mánuðum síðar fórst Magnús í búslóðaflutningum. Halldóra var þá orðin ekkja og Sólveig hafði misst föður sinn þriggja mánaða gömul.
Í þá daga áttu einstæðar mæður fárra kosta völ. Halldóra varð ráðskona hjá Bæring Bæringssyni í Furufirði á Hornströndum. Hún ílengdist þar og giftist honum. Þau eignuðust tvö börn, Bæring og Guðrúnu. Börn hennar þrjú nutu þó móður sinnar skamma hríð því 1893 dó hún aðeins 25 ára gömul. Sólveig móðir mín var þá 5 ára en hafði þá misst báða foreldra sína.
Föðuramma okkar hét Jónína Þóra Jónsdóttir fædd 21. október 1848. Þremur dögum áður en hún fæddist dó faðir hennar Jón Einarson á Mýrum í Dýrafirði. Móðurinni heilsaðist illa og sorgin var sár, en Kristín Guðmundsdóttir kona séra Einars Vernharðssonar tók ömmu með sér heim nokkurra daga gamla og ólst hún uppi hjá þeim heiðurshjónum sem voru henni sem bestu foreldrar. Þegar séra Einar fékk Staðaprestakall fluttist Jónína með þeim til Grunnavíkur. En þegar séra Einar lét af embætti fyrir aldurssakir tók séra Pétur Þorsteinsson Maack við af honum.
Jónína var þá orðin fulltíða kona, gift Jóni Sigurðsyni frá Læk í Aðalvík og höfðu þau búið á Stað í 8 ár, en þá gerðist sá skelfilegi atburður að báðir Staðarbændur drukknuðu í kaupstaðarferð 1892 ásamt fleira fólki. Þar missti hún amma mín maka sinn og fyrirvinnu en áföllin sem þessi sterka kona varð að mæta voru fleiri því hún hafði þá misst fimm af börnum sínum á bernskuskeiði.
Fljótlega eftir slysið þurfti að rýma staðinn fyrir nýjum presti Kjartani Kjartanssyni. Jónína keypti þá Sútarabúðir og settist þar að með fjórum börnum sínum, Kristjáni 18 ára, Ragnheiði 15 ára, Rannveigu 10 ára og Sigríði 3ja ára.
Jónína amma var dugleg og stefnuföst kona. Henni búnaðist vel á Sútarabúðum og sýndi metnað sinn í að láta öll sín börn menntast umfram það sem almennt gerðist. Rannveig fór til Reykjavíkur að læra fatasaum. Ragnheiður og Sigríður lærðu ljósmóðurfræði en Kristján faðir minn varð búfræðingur frá Ólafsdalsskóla, en búfræðinám var þá nýjung landinu.
Nú hefur tímans tönn máð út flest merki um mannlífið í Grunnavík, en ættartréð frá Nesi hefur dafnað vel og heldur áfram að bæta við sig nýjum greinum. En þó blöðin falli eitt og eitt er ekki um það að fást við því það er eðli alls lífs.
Sigfús Kristjánsson 1998